දක්ෂතා තිබුණත් තමන් ගැනම අවතක්සේරුවෙන් පෙළෙනවාද?: ‘ඉම්පොස්ටර් සින්ඩ්‍රෝමය’ (Imposter Syndrome) සහ ඉන් මිදෙන මනෝවිද්‍යාත්මක මඟ
‘රෝස මලයි නෙළුම් මලයි පිපෙන්නේ එකම වෙලාවක නෙවෙයි’: සමාජ මාධ්‍ය මිරිඟුවෙන් මිදී තමන්ගේ සැබෑ අගය හඳුනාගැනීම
කොතෙක් දක්ෂතා හා ජයග්‍රහණ අත්පත් කරගත්තද තමන් කිසිදු දක්ෂතාවක් නැති අයෙකු ලෙස සලකමින් නිරන්තරයෙන් අන්‍යයන් සමග සංසන්දනය වී මානසිකව පීඩා විඳීමේ තත්ත්වය වත්මන් සමාජයේ දරුවන් මෙන්ම වැඩිහිටියන් අතරද බහුලව ව්‍යාප්ත වන ‘ඉම්පොස්ටර් සින්ඩ්‍රෝමය’ (Imposter Syndrome) නම් මනෝවිද්‍යාත්මක තත්ත්වය බව වෛද්‍ය ප්‍රමිලා රණසිංහ පෙන්වා දෙයි. විදේශගතව උසස් අධ්‍යාපනයේ නිරත වන අතරතුර තමන් වෙත යොමු වූ සායනික උපදේශන අත්දැකීමක් ආශ්‍රයෙන් මේ පිළිබඳව සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ අදහස් දැක්වූ ඇය, උසස් පෙළ ජීව විද්‍යා අංශයෙන් ඉහළ ලකුණු ලබා පන්තියේ දෙවැනි හෝ තෙවැනි ස්ථානවල රැඳී සිටියද, තමන් කිසිවකට දක්ෂ නැතැයි පවසමින් හඬා වැලපෙන දාහත් හැවිරිදි පාසල් දැරියකගේ සිදුවීමක් මෙහිදී අනාවරණය කළාය. කුමන ක්ෂේත්‍රයක සාර්ථකත්වයක් ලැබුවද තමන් ලද ජයග්‍රහණය වාසනාව හෝ අහම්බයක් ලෙස දකිමින්, තමන් අන් අයට වඩා දුර්වලයෙකු යැයි සිතන මෙවැනි මානසිකත්වයන් හුදු නොසලකා හැරිය යුතු මනෝභාවයක් නොව, නිසි ලෙස අවබෝධ කරගත යුතු තත්ත්වයක් බව ඇය අවධාරණය කළාය.
‘ඉම්පොස්ටර් සින්ඩ්‍රෝමය’ යනු කුමක්ද සහ එහි පවතින බරපතළකම
යම් පුද්ගලයෙකු තමන් සතු සැබෑ කුසලතා සහ සාර්ථකත්වයන් පිළිබඳව විශ්වාසයක් නොතබමින්, තමන් සාර්ථක වීමට නුසුදුසු අයෙකු යැයි උපකල්පනය කරමින් තමන්වම අවතක්සේරු කරගැනීම ‘ඉම්පොස්ටර් සින්ඩ්‍රෝමය’ ලෙස මනෝවිද්‍යාත්මකව හඳුන්වන බව වෛද්‍ය ප්‍රමිලා රණසිංහ පැහැදිලි කළාය. මෙවැනි තත්ත්වයක පසුවන පුද්ගලයන් සෑම විටම පරිපූර්ණත්වයක් (Perfectionism) අපේක්ෂා කරන අතර, පන්තියේ හෝ රැකියා ස්ථානයේ පළමුවැනියා වීමට නොහැකි වූ සෑම අවස්ථාවකදීම දැඩි ලෙස කලකිරීමට පත්වෙති. විභාගවලින් ඉහළ ප්‍රතිඵල ලබාගත්තද, වාද්‍ය වෘන්දයකට හෝ ක්‍රීඩාවකට තේරී පත්වුවද, එම ජයග්‍රහණයන්ගෙන් කිසිදු සතුටක් හෝ තෘප්තියක් නොලබන මොවුහු, අන් අය තමන්ට වඩා සුවිශේෂී යැයි සිතමින් තමන්ගේම ජයග්‍රහණ හෑල්ලුවට ලක් කරති. මෙම මානසිකත්වය පාසල් දරුවන්ට පමණක් නොව, වෘත්තිකයන්ට, මව්පියන්ට මෙන්ම විවිධ වයස් මට්ටම්වල පසුවන ඕනෑම අයෙකුට බලපෑ හැකි අතර, එය අවසානයේ පවුල් තුළ අනවශ්‍ය ආරවුල් සහ මානසික අවපීඩනයන් නිර්මාණය කිරීමට හේතු වේ.
මලක පිපීම සහ මිනිස් දක්ෂතාවල අනන්‍ය විවිධත්වය
මිනිස් හැකියාවන් සංසන්දනය කිරීමේ නිෂ්ඵලභාවය පැහැදිලි කිරීම සඳහා ස්වභාවධර්මයේ අපූරු උපමාවක් ගෙනහැර දැක්වූ වෛද්‍ය ප්‍රමිලා රණසිංහ, රෝස මලක් පිපෙන්නේ එක් වේලාවකදී බවත් නෙළුම් මලක් පිපෙන්නේ ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් තවත් වේලාවකදී බවත් පෙන්වා දුන්නාය. පිපෙන වේලාව වෙනස් වූ පමණින් හෝ එකිනෙකට වෙනස් පරිසරයන්හි පිපුණු පමණින් එම මල්වල ඇති වටිනාකම, සුවඳ හෝ සුන්දරත්වය කිසිසේත්ම අඩු නොවන බව ඇය සිහිපත් කළාය. එමෙන්ම මිනිසුන්ද එලෙසම වන අතර, එක් අයෙකු ගණිතයට හෝ විද්‍යාවට දක්ෂ වන විට තවත් අයෙකු සංගීතයට, රංගනයට, නායකත්වයට හෝ වෙනත් ප්‍රායෝගික කුසලතාවකට දක්ෂ විය හැකිය. ස්වභාවධර්මයෙන් සෑම මිනිසෙකුටම අනන්‍ය වූ සුවිශේෂී හැකියා පද්ධතියක් දායාද කර ඇති බැවින්, එක් විභාගයකින් හෝ එක් ක්ෂේත්‍රයකින් පමණක් මුළු ජීවිතයේම සාර්ථකත්වය තීරණය නොවන බවත්, ලෝකය සුන්දර වන්නේ මෙම විවිධත්වය තුළ බවත් ඇය පෙන්වා දෙයි.
සමාජ මාධ්‍ය මිරිඟුව සහ අන්‍යයන් හා සැසඳීමේ මාරාන්තික උගුල
වර්තමාන ඩිජිටල් යුගය තුළ ඉම්පොස්ටර් සින්ඩ්‍රෝමය උග්‍ර වීමට ප්‍රධානතම හේතුවක් වී ඇත්තේ සමාජ මාධ්‍ය හරහා දකින අන්‍යයන්ගේ ජීවිත සමග තමන්ගේ ජීවිතය සැසඳීමට යාම බව මෙහිදී දීර්ඝ ලෙස සාකච්ඡා විය. ෆේස්බුක්, ඉන්ස්ටග්‍රෑම් වැනි සමාජ මාධ්‍ය ජාලාවල මිනිසුන් ප්‍රදර්ශනය කරන්නේ තමන්ගේ ජීවිතවල ඇති ජයග්‍රහණ, සතුට, ලස්සන ඡායාරූප සහ සාර්ථකත්වයේ මතුපිට කඩතුරාව පමණක් බවත්, ඒ පිටුපස ඇති කඳුළු, පසුබෑම්, දුක්ඛ දෝමනස්සයන් කිසිවෙකුත් ප්‍රසිද්ධ නොකරන බවත් ඇය අවධාරණය කළාය. අන් අයගේ ප්‍රදර්ශනාත්මක ජීවිත දෙස බලා තමන්ට කිසිවක් නැතැයි සිතමින් කලකිරීමට පත්වීම මිරිඟුවක් පසුපස හඹා යාමක් බඳුය. පුද්ගලයෙකු කිසිවිටෙකත් තමන්ගේ පන්තියේ මිතුරන් හෝ අසල්වැසියන් සමග තරග නොකළ යුතු අතර, තමන් සැබෑ ලෙසම තරග කළ යුත්තේ ඊයේ දිනයේ ජීවත් වූ තමන්ගේම චරිතය සමග පමණක් බව ඇය පෙන්වා දෙයි.
සින්ඩ්‍රෝමයෙන් මිදී තමන්ගේ හොඳම අනුවාදය (Best Version) බවට පත්වීම
මෙම පීඩාකාරී සින්ඩ්‍රෝමයෙන් මිදීම සඳහා දෛනික චින්තනයේ ප්‍රායෝගික වෙනස්කම් කිහිපයක් සිදුකළ යුතු බව වෛද්‍ය ප්‍රමිලා රණසිංහ අවසන් වශයෙන් යෝජනා කළාය. කිසියම් අභියෝගයකදී “මට මේක කරන්න බැහැ” යැයි සිතනවා වෙනුවට “මම මේක තාම ඉගෙන ගන්නවා” යන ධනාත්මක ආකල්පය ආදේශ කරගැනීම, තමන් ලබන කුඩාම ජයග්‍රහණය පවා සතුටින් සැමරීම සහ තමන්ගේ අඩුපාඩු ගැන පමණක් නොසිතා ශක්තීන් වර්ධනය කරගැනීම ඊට මූලික පියවර වේ. එසේම මානසිකව පීඩා විඳින ඕනෑම අවස්ථාවක මව්පියන්ගෙන්, සමීපතමයන්ගෙන් හෝ වෛද්‍යවරයෙකුගෙන් උදව් ඉල්ලා සිටීමට ලැජ්ජා නොවිය යුතුය. ලෝකයේ සිටින සියල්ලන්ම සතුටු කිරීමට හෝ සියලු දේවලින් අංක එක වීමට කිසිවෙකුටත් නොහැකි බවත්, තමන්ට කළ හැකි උපරිමය වන්නේ තමන්ගේම ජීවිතයේ හොඳම අනුවාදය (Best Version) බවට පත්වෙමින් ආත්ම විශ්වාසයෙන් යුතුව අනාගතය දෙස බැලීම බවත් සිහිපත් කරමින් ඇය මෙම පණිවිඩය සමාජගත කළාය.
මූලාශ්‍ර