ශ්රී ලංකාව භාවිතා කරන NPK පොහොරවලින් 100%ක් පමණ ආනයනය කරන බැවින්, අපගේ කෘෂිකාර්මික අංශය ආනයන සහ බලශක්ති මිල කම්පනවලට දැඩි ලෙස ගොදුරු වීමේ අවදානමක් ඇත. එළඹෙන යල කන්නයේ අපේක්ෂිත නිෂ්පාදනය සඳහා දළ වශයෙන් පොහොර මෙට්රික් ටොන් (MTs) 200,000+ අවශ්ය වේ.
නමුත් අප සතුව තොග ඇත්තේ MT 100,000ක් පමණි. මෙම තොග අප සතුව මේ මොහොතේ පවතීද නැතහොත් ගිවිසුම් යටතේ ලැබෙන්නට අපේක්ෂිතද යන්න අපැහැදිලිය. ගිවිසුම් මෙදිනවල අවලංගු වීමේ ප්රවනතාවයක් ඇති නිසා, ලබා ගත හැකි ප්රමාණය අඩු විය හැක.
සියලුම රටවල් මෙම ගැටලුවට මුහුණ දෙයි. ගෝලීය ආහාර අර්බුදයක් පැමිණෙමින් තිබේ. ශ්රී ලංකාව ද මෙම අර්බුදයෙන් හානියක් නොමැතිව ගැලවෙන්නේ නැත. මෙම ආසන්න ආහාර අර්බුදයත් සමඟ සලකා බැලිය යුතු කරුණු දෙකක් තිබේ:
1. පොහොර සහ ආහාර ලබා ගත හැකි වීම සහ
2. පොහොර සහ ආහාර දැරිය හැකි මිලකට තිබීම.
ඒවාට වෙනස්වු, නමුත් අනුපූරක මැදිහත්වීම් අවශ්ය වේ.
2025 දී අපි පොහොර මෙට්රික් ටොන් ~712,000ක් ආනයනය කළෙමු. ඉන් 57% ක් චීනයෙන් වන අතර, චීනය දැනට සිය දේශීය ආහාර නිෂ්පාදනය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා එහි පොහොර අපනයනය කිරීම තහනම් කර ඇත. ~22% ක් බටහිර ආසියාවෙන් පැමිණි අතර – හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම හේතුවෙන් මෙම රටවල් බොහොමයකට ඔවුන්ගේ පොහොර පිටතට යැවීමට නොහැකි වී තිබේ. ඉන් අදහස් වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ පොහොර ආනයනයෙන් දළ වශයෙන් 80%ක් අවදානමට ලක්ව ඇති බවයි.
අනෙක් අතට, සැපයුම් හිඟය හේතුවෙන් පොහොර මිල සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති අතර, බොහෝ රටවල් දැන් අඩුවෙමින් පවතින ගෝලීය තොග සඳහා තරඟ වදිති. 2025 දී ශ්රී ලංකාව පොහොර ආනයනය සඳහා ඩොලර් මිලියන 310ක් වැය කළේය. යුරියා මිල ටොන් එකකට ඩොලර් ~380 (යුද්ධයට පෙර) සිට ටොන් එකකට ඩොලර් 700 දක්වා දෙගුණ විය. නමුත් වෙළඳපල මිල ගණන් සෑම විටම සැබෑ මිල පිළිබිඹු නොකරයි. ඉන්දියාව මෑතකදී යුරියා MT මිලියන 2.5ක් ටොන් එකකට ඩොලර් 900කට ($900) වඩා වැඩි මුදලකට මිලදී ගැනීමට එකඟ විය.
පොහොර දැරිය හැකි මිලකට ලබා දීම සඳහා රජය විසින් පොහොර සහනාධාරය වැඩි කරන ලදී. වී හෙක්ටයාරයකට රුපියල් 30,000 (Rs 30,000) සහ අනෙකුත් භෝග හෙක්ටයාරයකට රුපියල් 18,000 (Rs 18,000) වශයෙනි. සාමාන්ය තත්වයන් යටතේ, සහනාධාරය මගින් හෙක්ටයාරයකට යුරියා පිරිවැයෙන් >90% ක් ආවරණය කරනු ඇත. යුරියා යනු වැඩිපුරම භාවිතා කරන පොහොර වේ. වත්මන් සහනාධාරය යටතේ, එය ආවරණය කරන්නේ හෙක්ටයාරයකට යුරියා පිරිවැයෙන් ~60% ක් පමණක් වන අතර ගොවීන්ට අමතර මුදලක් අතින් යෙදීමට අවශ්ය වේ – මෙය නිෂ්පාදනයට සහ ඒ අනුව ලබා ගත හැකි වීමට සහ මිල ගණන්වලට බලපානු ඇත.
කුඩා පරිමාණ ගොවීන් සාමාන්යයෙන් වී ඉඩම් හෙක්ටයාර 1-2.5 ක් වගා කරන අතර ඉන්ධන සහ ශ්රමය වැනි වෙනත් කිසිදු පිරිවැයක් නොසලකා පොහොර සඳහා පමණක් හෙක්ටයාරයකට රුපියල් 20,000 (Rs 20,000) කට වඩා වැඩි මුදලක් වැය කිරීමට සිදු විය හැකිය. සැබෑ මිල පවතින වෙළඳපල මිලට වඩා වැඩි නම් (ඉන්දියාවේ මෙන්) අතින් දැරිය යුතු කොටස ඊටත් වඩා වැඩි විය හැක.
පොහොර හිඟය තවත් උග්ර කරමින්, දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන්, විශේෂයෙන් පවතින එල්-නිනෝ (El-Nino) බලපෑම සහ ජල විදුලි උත්පාදනය සඳහා ජලය මුදා හැරීම හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාව ජල හිඟයකට ද මුහුණ දෙයි. වී මෙට්රික් ටොන් ~887,000 ක වගාවට (දළ වශයෙන් වී නිෂ්පාදනය මෙට්රික් ටොන් මිලියන ~3+ කින් 1/3rd කට) එය බලපෑම් කළ හැකි බව කෘෂිකර්ම අමාත්යාංශය අනතුරු අඟවයි.
අපි ආහාර සහ අනෙකුත් අමුද්රව්ය ද ආනයනය කරමු. ශ්රී ලංකාවේ දේශීය ධාන්ය සැපයුමෙන් (තිරිඟු, බඩඉරිඟු සහ කුරක්කන් වැනි) 33%ක් පමණ ආනයනය කරනු ලබන අතර ශ්රී ලාංකිකයන්ගේ ආහාරමය බලශක්ති සැපයුමෙන් 2/3ක් පමණ ලබා ගන්නේ ධාන්ය, අල සහ මුල් වර්ග වලිනි. එබැවින්, ශ්රී ලාංකිකයන්ගේ ආහාර අවශ්යතාවලින් දළ වශයෙන් 20%ක් අවදානමට ලක්ව ඇත.
අපි ඉන්දියාව සහ ඕස්ට්රේලියාව වැනි රටවලින් මයිසූර් පරිප්පු, අර්තාපල්, ළූණු, කඩල සහ කිරි නිෂ්පාදන වැනි ප්රධාන ආහාර ද්රව්ය කිහිපයක් ආනයනය කරන අතර මෙම රටවලට ද පොහොර හිඟය බලපා ඇත. ආනයනය කරන සත්ව ආහාර කුකුළු නිෂ්පාදනය සඳහා යොදා ගැනේ – ඉන් 70% ක් පැමිණෙන්නේ එක්සත් ජනපදයෙනි, ඔවුන් තම පොහොරවලින් කොටසක් සෞදි අරාබියෙන් සහ කටාර් රාජ්යයෙන් ආනයනය කරයි. පොහොර මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් එක්සත් ජනපදයේ බඩඉරිඟු වැනි භෝගවල මිල දැනටමත් ඉහළ යාමට නියමිතය. එබැවින් ලාභදායී ප්රෝටීන් ප්රභවයන් ද අවදානමට ලක්ව ඇත.
ඉන්ධන හිඟය ආහාර ලබා ගැනීමේ හැකියාවට ද බලපායි – තොග ගැනුම්කරුවන් නොමැති වීම හේතුවෙන් මෑත අතීතයේ තොග එළවළු මිල කඩා වැටී ඇති අතර, එය ගොවීන්ට බලපා ඇත. ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන වෙළඳපලවල ශීතාගාර යටිතල පහසුකම් නොමැති බැවින් එය පශ්චාත් අස්වනු ආහාර නාස්තිය ඉහළ යාමට ද හේතු වේ. මධ්යම හා දිගු කාලීන බාධාවන් කළමනාකරණය කිරීම සඳහා ශ්රී ලංකාවට පොහොර හෝ ආහාර අතිරේක තොග නොමැත.
කළ හැක්කේ කුමක්ද?
මෙම ආසන්න ආහාර අර්බුදය ශ්රී ලංකාවේ දුප්පත් සහ අවදානමට ලක්විය හැකි ජනතාවට ව්යසනකාරී පහරකි. ආර්ථික අර්බුදය සමයේදී ශ්රී ලංකාවේ දරිද්රතා අනුපාතය දෙගුණ විය. වැටුප් ප්රමාණයන් ~30% කින් පහත වැටුණි. බහුතරයක් ශ්රී ලාංකිකයින්ට (2024 දී ~43%) ලාභම පෝෂක ප්රභවයන්ගෙන් සමන්විත සෞඛ්ය සම්පන්න ආහාර වේලක් දැනටමත් ලබා ගත නොහැක. ළමා මන්දපෝෂණය 2021 දී ලබා ගත් ප්රගතිය ආපසු හැරවූ අතර එය තවදුරටත් ඉහළ මට්ටමක පවතී.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීමත් සමඟ පවතින තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගනිමින් ඉදිරි මාසවලදී ශ්රී ලංකාවේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහතික කිරීම සඳහා බරපතල සහ ක්ෂණික මැදිහත්වීම් අවශ්ය වේ. අඩු උද්ධමන කාල පරිච්ඡේදයන් යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ උද්ධමනකාරී බලපෑම අවශෝෂණය කර ගැනීම සඳහා අපට යම් අතිරේක ආවරණ ඇති බවයි; කෙසේ වෙතත්, මෙය කළ හැකි වන්නේ කෙටි හා මධ්ය කාලීනව පමණි.
පොහොර ලබා ගැනීමේ හැකියාව ආමන්ත්රණය කිරීම සඳහා, ශ්රී ලංකාවට සිය සැලසුම්ගත නිෂ්පාදනය කපා හැරීම සහ අනෙකුත් භෝග වලට වඩා ඇතැම් භෝග සඳහා ප්රමුඛත්වය දීම පිළිබඳව සලකා බැලිය හැක. පවතින පොහොර තොග නව තාක්ෂණයන් සමඟ (සෙමින් මුදා හරින ආලේපිත යුරියා වැනි) වඩාත් කාර්යක්ෂමව භාවිතා කළ හැකිය, නමුත් රජය මේ සම්බන්ධයෙන් මාර්ගෝපදේශ කඩිනමින් සකස් කර කුමක් කළ යුතුද යන්න පිළිබඳව ගොවීන් දැනුවත් කළ යුතුය. මේ අතරතුර, පොහොර අපනයනය සඳහා වරණීය ප්රවේශය (preferential access) ලබා ගැනීම සඳහා රජයට චීනය වැනි රටවල් සමඟ සාකච්ඡා දිගටම කරගෙන යා හැක.
අස්වැන්නෙන් 15-20% ක් පමණ ගොවිපළ සහ වෙළඳපොළ අතර අපතේ යයි – බොහෝ දුරට දුර්වල ඇසුරුම්කරණය සහ ප්රවාහනය හේතුවෙනි. මෙම ආහාර නාස්තිය කඩිනමින් මැඩපැවැත්විය යුතුය. වඩා හොඳ ඇසුරුම්කරණය සහ ප්රවාහනය අනිවාර්ය කළ හැක. සංකීර්ණ වූ, නමුත් ජයගත නොහැකි නොවන අභියෝග කිහිපයක් හේතුවෙන් මෙය කිරීමට ගත් පෙර උත්සාහයන් සාර්ථක වී නොමැත. ප්රවාහනයේදී සිදුවන නාස්තිය අවම කිරීම සඳහා හැකි සෑම විටම ශීත-දාම සැපයුම් ජාල ක්රියාත්මක කළ හැක. එක් සිල්ලර වෙළඳ ජාලයක් ශීත-දාම සැපයුම් ජාල කළමනාකරණය සමඟ ඔවුන්ගේ අන්තයේ සිට අන්තය දක්වා නාස්තිය 5% දක්වා අඩු කළේය.
අලෙවි නොකළ පලතුරු සහ එළවළු අනාගත පරිභෝජනය සඳහා ගබඩා කළ හැකි අගය එකතු කළ නිෂ්පාදන (ශීත කළ එළවළු වැනි) බවට සැකසිය හැකිය. හෝටල් සහ ආපනශාලා වල ආහාර නාස්තිය (දළ වශයෙන් මෙට්රික් ටොන් 110ක් වන අතර ඉන් 75%ක් වළක්වා ගත හැක) කඩිනමින් මැඩපැවැත්විය යුතුය. හැකි සෑම විටම, ශ්රී ලංකාවට හැකි තරම් ආහාර ආනයනය කළ යුතු අතර, ආහාර අතිරේක තොග නිර්මාණය කළ යුතුය.
රජය මේ වන විටත් පොහොර සහනාධාරය වැඩි කර ඇති අතර අස්වැසුම ගෙවීම්ද වැඩි කර ඇත. ධීවරයින් සඳහා ඉන්ධන සහනාධාරයක් ද ආරම්භ කර ඇත. එය මිල ඉහළ යාමේ උද්ධමනකාරී බලපෑම සමනය කරනු ඇත. මේවා නිරීක්ෂණය කළ යුතු අතර ප්රමාණවත් නොවේ නම් රජය තවදුරටත් සහාය ලබා දිය යුතුය. ආහාර සහ පෝෂණ අතිරේකයක් ලෙස සේවය කිරීම සඳහා හැකි සෑම විටම ගෙවතු වගාව සහ යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තය දිරිමත් කළ හැකිය.
රෙහානා තවුෆීක්,
සම-නිර්මාතෘ සහ අධ්යක්ෂ, අරුත